Narodna biblioteka u Prištini, često nazivana najružnijom zgradom u Evropi, predstavlja jedan od najkontroverznijih primera moderne arhitekture na Balkanu. Njena izgradnja i izgled izazivaju brojne rasprave među arhitektama, građevincima, ali i među građanima koji se svakodnevno susreću sa ovim “čudnim” građevinskim poduhvatom.
Čak su i mnogi svetski poznati mediji, poput The Independent i BBC, zgradu opisali kao „estetski izazov“, zbog njenog neobičnog dizajna, a dospela je i na listu najružnijih građevina na planeti. Prvi put je 2009. zauzela deveto mesto na spisku najružnijih zgrada koji su sastavili korisnici sajta „Virtualtourist.com“ 2009. godine, a drugi put ju e britanski „The Telegraph“ 2011. godine rangirao kao treću na listi od 21 najružnijih zgrada na svetu. Pre tri godine zauzela je neslavno prvo mesto na sajtu “Spotted by Locals”.
Kako je ova zgrada nastala?
Izvor: www.greyscape.com
Ova biblioteka otvorena je 1982. godine, a projektovao ju je hrvatski arhitekta Andrija Mutnjaković. Kada je dobio zadatak da je projektuje, napetost između albanskog i srpskog stanovništva na Kosovu je već bila opipljiva, pa je on tražio simbol koji bi mogao da zadovolji obe strane.
Zbog toga se opredelio za neobičan dizajn koji bi spojio dve kulture, koji, međutim, ipak nije prošao baš najslavnije.
Kako izgleda narodna biblioteka u Prištini?
Izvor: www.greyscape.com
Arhitekta se opredelio za kocku i kupolu, kao zajedničke karakteristike otomanskog i vizantijskog arhitektonskog stila koji su definisali izgled čitavog regiona. Ipak, i dan danas su na ovom objektu najupečatljivije kupole od pleksigasa kojih ima ukupno 74, a za koje se priča da podsećaju na keče, tradicinalnu albansku kapu. Postoje i oni koji smatraju da ove kupole treba da asociraju na mozak.
Cela biblioteka se ističe i svojom neobičnom fasadom na kojoj su kupole prekriven metalnom mrežom, koja neke podseća na mrežu, neke na saće. Ova mreža je osim estetske funkcije, trebalo da ima i praktičnu ulogu – da štiti zgradu od prekomernog sunčevog zračenja, a ujedno omogućava prodiranje dovoljno prirodne svetlosti unutra.
Osim kupola koje variraju u veličini, zgrada ima masivne, kvadratne forme koje joj daju kubičnu osnovu. Ovaj oblik je često opisan kao “dizajnerska zagonetka”, koja izaziva različite reakcije među posmatračima.
Tehničke strane izgradnje biblioteke
Izvor: www.greyscape.com
Sa tehničke strane, biblioteka je izgrađena koristeći betonske i čelične elemente koji joj obezbeđuju stabilnost i dugovečnost. Njena struktura je projektovana da izdrži seizmičke aktivnosti koje su karakteristične za ovo područje, a istovremeno da omogući maksimalnu funkcionalnost kao javna ustanova. Unutrašnjost zgrade je prostrana, sa velikim čitaonicama i arhivima, prilagođenim za smeštaj ogromnog broja knjiga i drugih materijala.
Mutnjakovićeva vizija je bila da stvori ne samo funkcionalnu, već i simboličnu zgradu koja će predstavljati kulturni identitet tog područja. Iako su kritike na račun njenog izgleda učestale, Narodna biblioteka u Prištini je postala prepoznatljiv simbol grada i primer hrabre arhitektonske inovacije.
Mišljenje javnosti
Izvor: www.greyscape.com
Neki kritičari smatraju da je zgrada u suprotnosti sa kulturološkim i estetskim standardima regiona, nazivajući je “arhitektonskim eksperimentom” koji nije uspeo da se poveže s duhom Prištine. Njena masivnost i neuredna igra oblika ostavljaju utisak da se radi o građevinskoj konstrukciji bez jasne vizije, što dodatno doprinosi njenoj reputaciji “najružnije” zgrade.
Za građevinske stručnjake, ovaj projekat nudi bogatstvo tema za analizu, od upotrebe specifičnih građevinskih materijala i tehnika, do integracije tradicionalnih elemenata u modernom dizajnu. Bez obzira na estetske kritike, Narodna biblioteka ostaje važan deo kulturnog pejzaža Prištine i interesantan predmet studija za arhitekte i inženjere širom sveta
